Back to the last page

Ko mutuwar ɗan Davido za ta sa a inganta tsaro ga masu ninkaya a Najeriya?

bbc.com 13 minutes ago
Ninkaya

Asalin hoton, Others

Mutuwar da ɗan mawakin nan na Najeriya, Davido, mai shekara uku a duniya, ya yi a wurin ninƙaya da ke cikin gidan mawakin a jihar Legas, a ranar 1 ga watan Nuwamba, 2022 ta ja hankali kan kiwon lafiya ga masu ninkaya a Najeriya.

Mutuwar Ifeanyi Adeleke ta faru ne shekara hudu bayan da ɗan wani mawakin na Najeriya D’Banj mai shekara daya ya rasu a irin haka.

Ba a cika samun wajen ninkaya a cikin gida a Najeriya ba, yawanci masu kudi ne kawai ke da shi a gida, amma abu ne da mutane da yawa ke da burin samu a cikin gidajensu, don haka sanin yadda ake ninkaya da kuma yadda za a kare kai abu ne mai muhimmanci ga rayuwar ɗan Adam.

Duk da cewa ruwa ya zagaya birnin na Legas – akwai gabar teku da hanyoyin ruwa da yawa kamar dai tekun Atalantika – da yawan mutanen Legas ba su iya ninkaya ba.

“Wannan mutuwar ta taba zukatan mutane da dama,” in ji Bolanle Edwards daga babbar gidauniyar madauri da aminci kan kiwon lafiyan yara.

Tana mai kira ga a yawaita koyar da kariya ga yara wajen ninkaya a kasar fiye da shekara goma.

Ta kara da cewa “hakan na faruwa sosai daga shekarar 2018 zuwa 2022... a otal, a gabobin teku, har da ma gidajen mutane.”

Davido

Asalin hoton, AFP

Batutuwa biyu masu muhimmanci:

Bunkasa matakan kare kai a wuraren ninkaya da gabar teku

Koyar da yadda ake ninkaya

A daya daga cikin kyawawan bakin tekun Legas akwai wayewar kai kan wadannan batutuwan.

Iyaye na kallon ‘ya’yansu suna wasa cikin ruwa mai kumfa na gabar tekun Landmark ya sa mun yi nazari kan mutuwar ɗan Davido.

“Ban ji dadi ba ko kadan, ba abu ba ne da za ka yi wa makiyinka fata ba,” in ji Femi Nedd, wanda ya sa ‘ya’yansu uku cikin makarantar koyar da ninkaya tun kafin su fara tafiya.

“Ninkaya ba abin shakatawa ba ne, abu ne da kake bukatar ka koya a rayuwarka.”

Ko-da-ya-ke ‘ya’yanta suna ninkaya tun shekara hudu ba da taimakon kowa ba, ta ce sa musu ido a ko-da-yaushe muhimmin abu ne da kuma samun masu zama wajen ninkaya don sa ido na kara ba ta kwarin gwiwa.

Adeola Folivi ta ce ‘yarta mai shekara 12 a duniya, masoyiyar Davido ce, kuma ta shiga damuwa game da jin abin da ya faru da ɗansa – sai ta dawo gida da muhimmancin koyar da ninkaya.

Ta ce “kullum ina bai wa ‘ya’yan ‘yan uwana da abokaina shawara [da su shiga makarantar koyon ninkaya] – idan dai har za a yi shi a wuri mai kyau, da kuma bin ka’idojin tsaro tare da kayan ninkaya da ya kamata.”

Gabar teku

Asalin hoton, Others

Masu wajen ninkaya a gidajensu ma sun ji mutuwar ɗan Davido din.

Adekunle Akanbi, wanda ke raba wajen ninkaya da makwabcinsa a kudu maso yammacin birnin Ibadan, ya shiga damuwa bayan jin labarin abin da ya faru da Davido.

Ya shaida wa BBC cewa za a fara sa ido ga yaran da ke cikin filin gidansu ta wajen ninkaya: “Sun iya ninkaya sosai amma duk da haka za a sa musu ido sosai don tsaro.”

Nora Chukwuma da ke kudancin birnin Port Harcourt ma haka ta ce.

Kuma wai duk kofofin da zai kai mutum wajen ninkayan a rufe suke don hana yara zuwa kusa da ruwan ba tare da babban mutum ba.

“Yanzu haka muna aiki kan saka shinge ta wajen ninkayar.”

Kididdiga kan nutsewa a cikin ruwa na da wahalar samu a Najeriya amma mai yakin neman tsaro, Ms Edwards ta ce idan aka zo batun ninkaya, an rawaito nutsewar mutum 18 cikin shekara hudu da ta wuce.

Takwas daga ciki sun faru ne cikin wannan shekarar kawai.

Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO) ta bayyana nutsewar ruwa a matsayin ta uku da ke haddasa mace-mace ta hanyar raunin da ba da gangan ba a duniya.

Ta ce kimanin mutane 236,000 ne ke mutuwa sakamakon nutsewa a duk shekara.

Kusan kashi 90 cikin dari na wadannan mace-mace na faruwa ne a kasashe masu karamin karfi da matsakaita kamar Najeriya.

A kokarinta na kare afkuwar irin wadannan hadurran, gwamnatin jihar Legas a watan Satumba ta bukaci masu kula da wuraren ninkaya da masu bakin ruwa da su kara kaimi wajen daukar matakan kariya a kewayen wuraren aikinsu.

A cikin 2017 ta gabatar da ka'idojin kiyaye lafiya a faɗin jihar waɗanda suka nemi hana gudanar da sana'ar ninkaya ba tare da izini ba da kuma mai ceto a wurin.

Amma ba tare da aiwatar da doka da oda ba ana yin watsi da waɗannan sau da yawa.

Ms Edwards ta ce tun bayan bullo da kwararrun jami’an tsaro, yanzu an samu karancin hadurra a bakin tekun Legas.

Wasu jihohi kadan na da tsari iri daya da wasu jihohin a cikin kasar.

Sanin yadda ake yin iyo, da kuma haɗarin ruwa, ba su da yawa.

Wajen ninkaya

Asalin hoton, TOUGH ATELEMO

A shekarar 2014 ne rundunar sojin ruwan Najeriya ta ce tana gabatar da darussa na dole ga dukkan jami’anta bayan da suka lura da yawa daga cikin ma’aikatan ba su da kwarewa wajen ninkaya.

Kamar yadda wasan ninkaya fasaha ce ta rayuwa, iyaye suna buƙatar la'akari da shi a matsayin mahimmanci kamar sauran ƙwarewa, in ji mai koyar da wasan ninkaya Tough Atelemo, wanda ya koyar da ɗaruruwan yara ƙanana - wasu 'yan ƙasa da watanni shida - a cikin shekaru ashirin da suka gabata.

"Lokacin da kuke horar da yaro, dole ne ku horar da su yadda za su tsira," in ji ta.

Sai dai ta yarda cewa a farashin kusan dala 220 (£200) na darussa 10, ba su isa ga yawancin 'yan Najeriya ba.

Ta kara da cewa ya kamata a saka shi a cikin manhajojin makarantun farko, wanda kuma shi ne shawarar hukumar ta WHO.

Sanya titin tsaro, rufe wuraren tafkuna, shinge a wuraren shakatawa da sanya yara a cikin alkaluman wasa lokacin da suke kusa da ruwa wasu matakai ne masu amfani da za su iya rage hadarin da ke tattare da ruwa, in ji WHO.

Ms Edwards ta nanata hakan, tana mai cewa ya kamata wuraren tafkuna su kasance da shinge ta kowa ne bangare da ke raba su da gidan.

Fasahar, irin su hasken motsa jiki da CCTV, na iya taimakawa wajen kare mutane, musamman yara, daga hadarin nutsewa, in ji masanin injiniya Daniel Ette.

Ya ce “amma babu abin da ya fi sa idon babba da kuma karfen tsaro.”

Ba a san wane irin matakan tsaro ba ne Davido ya sa a gidansa.

Binciken gawar ‘yan sanda ya tabbatar da cewa dansa ya mutu ne sakamakon nutsewa amma ana ci gaba da bincike.

'Yan sandan na nazarin hoton na'urar daukar hoto ta tsaro ta gidan, yayin da suke rike da mai gadin na Davido da kuma mai dafa abinci na gidan, inda suke musu tambayoyi.

Back to the last page